Eğitim Örgütlerinde Örgütsel Dedikodu ve Psikolojik Güvenlik: İşyerinde Dışlanmanın Aracılık Rolü
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.21337124Anahtar Kelimeler:
Örgütsel dedikodu, psikolojik güvenlik, iş yerinde dışlanma, öğretmen, aracılık analiziÖzet
Bu araştırmanın amacı, öğretmenlerin örgütsel dedikodu algıları ile psikolojik güvenlik düzeyleri arasındaki ilişkide iş yerinde dışlanmanın aracılık rolünü incelemektir. Araştırma, kesitsel ve ilişkisel tarama modelinde yürütülmüştür. Araştırmanın örneklemini, 2025–2026 eğitim öğretim yılında Antalya ili Alanya ilçesindeki resmî okullarda görev yapan ve çalışmaya gönüllü olarak katılan 382 öğretmen oluşturmaktadır. Veriler, Örgütsel Dedikodu Ölçeği, İşyerinde Dışlanma Ölçeği ve Psikolojik Güvenlik Ölçeği kullanılarak toplanmıştır. Verilerin analizinde Pearson korelasyon analizi, çoklu doğrusal regresyon analizi ve 5.000 bootstrap yeniden örneklemesine dayalı aracılık analizi kullanılmıştır. Korelasyon analizlerinde haberdar olma ve ilişkileri geliştirme boyutları psikolojik güvenlikle anlamlı ilişki göstermezken, örgütsel zarar boyutu negatif yönde ilişkili bulunmuştur. Çoklu regresyon analizlerinde, diğer dedikodu boyutları kontrol edildiğinde ilişkileri geliştirme boyutu psikolojik güvenliği pozitif yönde, örgütsel zarar boyutu ise negatif yönde anlamlı biçimde yordamıştır. Örgütsel zarar boyutu iş yerinde dışlanmayla pozitif yönde ilişkili bulunurken, dışlanma psikolojik güvenliğin güçlü bir negatif yordayıcısı olarak belirlenmiştir. Aracılık analizlerinde, örgütsel zarar ile psikolojik güvenlik arasındaki ilişkide dışlanma üzerinden anlamlı negatif dolaylı etki saptanmıştır. Haberdar olma ve ilişkileri geliştirme boyutlarında ise pozitif doğrudan ve negatif dolaylı etkilerin birbirini kısmen dengelediği tutarsız aracılık örüntüleri belirlenmiştir. Bulgular, örgütsel dedikodunun farklı boyutlarına ilişkin algıların psikolojik güvenlikle tek tip bir ilişki göstermediğini ve iş yerinde dışlanmanın bu ilişkilerin anlaşılmasında önemli bir değişken olduğunu ortaya koymaktadır.
Referanslar
Beersma, B., & Van Kleef, G. A. (2012). Why people gossip: An empirical analysis of social motives, antecedents, and consequences. Journal of Applied Social Psychology, 42, 2640–2670. https://doi.org/10.1111/j.1559-1816.2012.00956.x
Bülbül, S., İşiaçık, S., & Aytaç, S. (2022). Measurement of perceived psychological safety: Integration, review and evidences for the scale in the context of Turkiye. Journal of Economy Culture and Society, 65, 15–28. https://doi.org/10.26650/JECS2021-974757
Büyüköztürk, Ş. (2012). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı: İstatistik, araştırma deseni, SPSS uygulamaları ve yorum (16. baskı). Pegem Akademi.
Creswell, J. W. (2014). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches (4th ed.). Sage.
Cropanzano, R., & Mitchell, M. S. (2005). Social exchange theory: An interdisciplinary review. Journal of Management, 31(6), 874–900. https://doi.org/10.1177/0149206305279602
Edmondson, A. C. (1999). Psychological safety and learning behavior in work teams. Administrative Science Quarterly, 44(2), 350–383. https://doi.org/10.2307/2666999
Edmondson, A. C., & Lei, Z. (2014). Psychological safety: The history, renaissance, and future of an interpersonal construct. Annual Review of Organizational Psychology and Organizational Behavior, 1, 23–43. https://doi.org/10.1146/annurev-orgpsych-031413-091305
Ferris, D. L., Brown, D. J., Berry, J. W., & Lian, H. (2008). The development and validation of the Workplace Ostracism Scale. Journal of Applied Psychology, 93(6), 1348–1366. https://doi.org/10.1037/a0012743
Foster, E. K. (2004). Research on gossip: Taxonomy, methods, and future directions. Review of General Psychology, 8(2), 78–99. https://doi.org/10.1037/1089-2680.8.2.78
Frazier, M. L., Fainshmidt, S., Klinger, R. L., Pezeshkan, A., & Vracheva, V. (2017). Psychological safety: A meta-analytic review and extension. Personnel Psychology, 70(1), 113–165. https://doi.org/10.1111/peps.12183
Gürbüz, S. (2019). Sosyal bilimlerde aracı, düzenleyici ve durumsal etki analizleri: AMOS, PROCESS, SmartPLS uygulamaları. Seçkin Yayıncılık.
Han, B., & Dağlı, A. (2018). Organizational Gossip Scale: Validity and reliability study. Turkish Studies Educational Sciences, 13(27), 829–846. https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.14374
Hargreaves, A. (2001). The emotional geographies of teachers’ relations with colleagues. International Journal of Educational Research, 35(5), 503–527. https://doi.org/10.1016/S0883-0355(02)00006-X
Hayes, A. F. (2018). Introduction to mediation, moderation, and conditional process analysis: A regression-based approach (2nd ed.). Guilford Press.
JASP Team. (2026). JASP (Version 0.97) [Computer software]. https://jasp-stats.org/
Karasar, N. (2012). Bilimsel araştırma yöntemi. Nobel Akademik Yayıncılık.
Kurland, N. B., & Pelled, L. H. (2000). Passing the word: Toward a model of gossip and power in the workplace. Academy of Management Review, 25(2), 428–438. https://doi.org/10.5465/AMR.2000.3312928
Kurum, G., & Erdemli, Ö. (2022). İş yerinde dışlanma ölçeğini öğretmenler için Türkçeye uyarlama çalışması. Millî Eğitim, 51(233), 279–301. https://doi.org/10.37669/milliegitim.787864
Little, J. W. (1990). The persistence of privacy: Autonomy and initiative in teachers’ professional relations. Teachers College Record, 91(4), 509–536. https://doi.org/10.1177/016146819009100403
Nembhard, I. M., & Edmondson, A. C. (2006). Making it safe: The effects of leader inclusiveness and professional status on psychological safety and improvement efforts in health care teams. Journal of Organizational Behavior, 27(7), 941–966. https://doi.org/10.1002/job.413
Newman, A., Donohue, R., & Eva, N. (2017). Psychological safety: A systematic review of the literature. Human Resource Management Review, 27(3), 521–535. https://doi.org/10.1016/j.hrmr.2017.01.001
Noon, M., & Delbridge, R. (1993). News from behind my hand: Gossip in organizations. Organization Studies, 14(1), 23–36. https://doi.org/10.1177/017084069301400103
Özdamar, K. (2019). Paket programlar ile istatistiksel veri analizi (10. baskı). Nisan Kitabevi.
Robinson, S. L., O’Reilly, J., & Wang, W. (2013). Invisible at work: An integrated model of workplace ostracism. Journal of Management, 39(1), 203–231. https://doi.org/10.1177/0149206312466141
Salancik, G. R., & Pfeffer, J. (1978). A social information processing approach to job attitudes and task design. Administrative Science Quarterly, 23(2), 224–253. https://doi.org/10.2307/2392563
Song, X., & Guo, S. (2022). The impact of negative workplace gossip on employees’ organizational self-esteem in a differential atmosphere. Frontiers in Psychology, 13, Article 854520. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2022.854520
Sürücü, L., Şeşen, H., & Maşlakçı, A. (2021). Aracılık, düzenleyicilik ve durumsal etki analizleri: SPSS, AMOS, PROCESS ve R uygulamalı. Detay Yayıncılık.
Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2013). Using multivariate statistics (6th ed.). Pearson.
Williams, K. D. (2007). Ostracism. Annual Review of Psychology, 58, 425–452. https://doi.org/10.1146/annurev.psych.58.110405.085641
Yamane, T. (1967). Statistics: An introductory analysis (2nd ed.). Harper & Row.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Toplum, Eğitim ve Kültür Araştırmaları Dergisi
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
Dergimizde yayımlanan makaleler, 